LUSAKA / HARARE, 27 lutego 2026 r. – Zambia dołączyła do rosnącej grupy państw afrykańskich, które odrzuciły propozycje finansowania opieki zdrowotnej przez USA ze względu na kontrowersyjne klauzule wiążące pomoc humanitarną z partnerstwami w sektorze wydobywczym. Decyzja ta rzuca wyzwanie dotychczasowemu modelowi współpracy z Waszyngtonem, który zdaniem afrykańskich liderów coraz częściej zagraża suwerenności narodowej.
Zambia: Zdrowie za minerały?
Pięcioletnia umowa o wartości 1 miliarda dolarów, mająca na celu walkę z HIV/AIDS i malarią, utknęła w martwym punkcie po tym, jak USA powiązały fundusze z „dwustronnym paktem” zapewniającym dostęp do złóż miedzi i kobaltu.
Krytyka organizacji społecznych: Asia Russell z Health GAP stwierdziła, że porozumienie to faworyzuje korporacje wydobywcze kosztem pacjentów z HIV, de facto drastycznie tnąc realne wsparcie dla programów ratujących życie.
Stanowisko prezydenta: Hakainde Hichilema potwierdził wniosek o rewizję memorandum, podkreślając, że cięcia pomocy są okazją dla Zambii do „zajęcia się własnymi sprawami”.
Regionalny opór: Zimbabwe i Kenia
Zambia nie jest osamotniona w swoim sprzeciwie. Podobne kroki podjęły inne rządy w regionie:
Zimbabwe (367 mln USD): Harare odrzuciło umowę z powodu wymogu natychmiastowego udostępniania danych o patogenach bez gwarancji udziału w korzyściach płynących z badań. Ministerstwo Spraw Zagranicznych określiło warunki jako „skrajnie jednostronne”.
Kenia: Sąd Najwyższy w Kenii zamroził wdrażanie analogicznych porozumień ze względu na obawy o prywatność danych i suwerenność technologiczną.
Głos Africa CDC: Suwerenność danych
Dyrektor Generalny Africa CDC, dr Jean Kaseya, udzielił pełnego wsparcia krajom renegocjującym umowy. Podkreślił, że Afryka musi stać się właścicielem własnych danych medycznych i zasobów, aby budować niezależną przyszłość.
„Chcemy posiadać własne dane w Afryce. Chcemy posiadać własną przyszłość. Nie możemy zaakceptować braku własności nad naszymi danymi” – oświadczył dr Kaseya.
Ryzyko medyczne vs. suwerenność
Mimo silnego argumentu o suwerenności, lokalne środowiska medyczne, m.in. Zimbabwe College of Public Health Physicians, ostrzegają przed skutkami zerwania umów. W samym Zimbabwe zagrożone może być leczenie HIV dla 1,2 miliona osób, co stwarza pilną potrzebę wypracowania nowych, partnerskich modeli finansowania, które nie będą powiązane z eksploatacją zasobów naturalnych.
Źródło: https://www.africanews.com/2026/02/26/zambia-rejects-us-health-aid-over-mining-partnership-ties/