Rząd Timoru Wschodniego twierdzi, że rosyjskie i chińskie firmy wyraziły zainteresowanie wielomiliardowym projektem naftowo-gazowym Greater Sunrise, podczas gdy kraj uparcie dąży do jego realizacji mimo wycofania się wszystkich dużych koncernów.
Dzieje się to w chwili, gdy jeden z czołowych analityków ostrzega, że obecna ścieżka obrana przez rząd okaże się albo „diabelską katastrofą” prowadzącą do ruiny finansowej, albo zmusi Timor Wschodni do „oddania części suwerenności gospodarczej” państwu takiemu jak Chiny, aby doprowadzić inwestycję do końca.
Projekt naftowo-gazowy, położony 500 kilometrów na północ od Darwin, znalazł się w kryzysie w ubiegłym miesiącu, gdy australijski gigant energetyczny Woodside odsprzedał swoje 33,4 procent udziałów Timorowi Wschodniemu, faktycznie przekazując rządowi pełną kontrolę nad przyszłością inwestycji.
Rząd Timoru postawił na Greater Sunrise całą przyszłość gospodarczą kraju — wydał już niemal 2 miliardy dolarów na budowę infrastruktury pod planowany gazociąg oraz wykup udziałów od dużych koncernów gazowych.
Kraj, jeden z najbiedniejszych w Azji Południowo-Wschodniej, chce zbudować własny przemysł naftowo-gazowy i nalega, by surowiec z projektu był przesyłany rurociągiem na Timor, zamiast tańszego wariantu wykorzystującego istniejącą infrastrukturę do Darwin.
Na początku tego miesiąca premier kraju Xanana Gusmao wziął udział w ceremonii w stolicy Dili, symbolicznie uruchamiając jednostkę podwodną, która ma zmapować dno morskie pod wybór trasy planowanego rurociągu.
Podczas uroczystości minister ds. ropy naftowej Timoru Wschodniego Francisco da Costa Monteiro zapewnił ABC, że projekt zostanie zrealizowany.
„Nie mamy wątpliwości, że Greater Sunrise można zagospodarować w niedalekiej przyszłości” — powiedział.
„To złoże pozostaje bardzo atrakcyjne nie tylko dla Timoru Wschodniego, ale także dla innych potencjalnych graczy w regionie i na świecie”.
Poinformował, że po wyjściu Woodside zgłosił się już szereg niewymienionych z nazwy firm, w tym z Rosji i Chin.
„Nie możemy podawać konkretnych nazw, ale z pewnością są firmy z regionu, a także z odleglejszych części świata — z Europy, Ameryki, Rosji, Chin i Japonii. Prowadzimy rozmowy z wieloma podmiotami”.
Analitycy od dawna jednak kwestionują opłacalność projektu oraz upór rządu w kwestii przetwarzania gazu na południu kraju.
Saul Kavonic z MST Financial, czołowy analityk rynku ropy i gazu, powiedział ABC, że kraj ma „dobre powody”, by sprowadzić gaz na Timor i zbudować własny przemysł.
Zaznaczył jednak, że niewielkie rozmiary złoża w porównaniu z innymi zasobami na świecie sprawiają, iż rachunek komercyjny Greater Sunrise się nie spina.
„Nie jest wystarczająco duże. Po prostu nie jest opłacalne na żadnych zasadach komercyjnych — nawet nie jest blisko” — ocenił.
„Naprawdę mam nadzieję, że udowodnią, iż ja — i wielu innych w branży o podobnym zdaniu — mylimy się”.
„Niestety uważam, że szansa na to jest bardzo nikła”.
„Faktem jest, że rząd Timoru tak mocno okopał się w tej sprawie [przetwarzania gazu na Timorze], że zagraża to dalszej stabilności funkcjonowania całego państwa”.
Kavonic podkreślił, że wycofanie się z Greater Sunrise wszystkich czterech dużych koncernów naftowo-gazowych wcześniej zaangażowanych w projekt dobitnie świadczy o braku jego atrakcyjności komercyjnej.
Rząd Timoru Wschodniego ma teraz 100 procent kontroli nad Greater Sunrise poprzez państwową spółkę Timor Gap, jednak firma nie posiada doświadczenia w prowadzeniu ani budowie wielkoskalowych projektów wydobywczych i potrzebuje wsparcia zewnętrznego lub partnerstwa z branży.
Odnosząc się do deklaracji rządu o zainteresowaniu ze strony firm m.in. z Rosji i Chin, Kavonic uznał scenariusz rosyjski za „mało prawdopodobny”.
Natomiast wariant chiński wskazał jako jedną z nielicznych ścieżek, które mogłyby doprowadzić projekt do skutku.
„Ponieważ projekt jest nieopłacalny komercyjnie, jedyny kraj, który byłby zainteresowany jego realizacją, zrobiłby to ze względów geopolitycznych” — powiedział.
„To jedna z największych obaw w tej sprawie: w dążeniu do zrealizowania tej inwestycji będą musieli ostatecznie uciec się do oddania części swojej suwerenności gospodarczej innemu państwu, takiemu jak Chiny”.
„Brak przejrzystości”
Całkowity koszt realizacji Greater Sunrise nie został ujawniony.
Jeden z raportów z 2015 roku wskazywał, że zagospodarowanie złoża na Timorze kosztowałoby 20,5 miliarda dolarów amerykańskich (29 miliardów dolarów australijskich), podczas gdy kontr-raport zamówiony przez rząd Timoru Wschodniego w 2021 roku szacował ten koszt na 14,1 miliarda dolarów amerykańskich (21,1 miliarda dolarów australijskich).
Według banku centralnego Timor Wschodni posiada państwowy fundusz majątkowy z rezerwami wynoszącymi około 18 miliardów dolarów amerykańskich (27 miliardów dolarów australijskich), ale wcześniejsze złoże gazowe, które zasilało go opłatami licencyjnymi, nie jest już eksploatowane.
Przy obecnych, drastycznie wyższych kosztach pracy i budowy większość analityków spodziewa się, że aby Greater Sunrise stało się rzeczywistością, kraj musiałby sięgnąć po znaczną część swojego funduszu majątkowego.
Rząd Timoru Wschodniego przekazał ABC, że zamierza sfinansować Greater Sunrise w 30 procentach z kapitału własnego i w 70 procentach z finansowania projektowego.
Marta Da Silva, szefowa lokalnej organizacji monitorującej finanse publiczne La’o Hamutuk, ostrzegła, że krajowi grozi upadek z „fiskalnego klifu”.
Stwierdziła, że planom rządu „brakuje przejrzystości”.
„Pytanie brzmi: skąd rząd weźmie pieniądze na sfinansowanie tego projektu?” — zapytała.
„W przypadku Greater Sunrise nie możemy mówić wyłącznie o suwerenności jako kraju — musimy patrzeć na gospodarkę, na to, na ile jest to opłacalne i jak obywatele mogą realnie skorzystać z tego przemysłu”.
Źródło: ABC News

