Chiński satelita Tianguan (znany również jako Einstein Probe) dokonał przełomowego odkrycia, które może zrewolucjonizować naszą wiedzę o ewolucji czarnych dziur. Jak poinformowały Narodowe Obserwatoria Astronomiczne Chińskiej Akademii Nauk (NAOC), instrumenty satelity zarejestrowały prawdopodobnie pierwszy w historii przypadek, w którym czarna dziura o masie pośredniej rozrywa i pochłania białego karła.
Zdarzenie EP250702a: Chronologia odkrycia
Incydent, który wstrząsnął światową społecznością astronomiczną, rozegrał się w lipcu 2025 roku:
Detekcja: 2 lipca 2025 roku Szerokokątny Teleskop Rentgenowski (WXT) wykrył gwałtowny rozbłysk promieniowania rentgenowskiego o niespotykanej charakterystyce.
Mobilizacja: Sygnał zapoczątkował globalną kampanię obserwacyjną, angażującą teleskopy naziemne i orbitalne z całego świata.
Publikacja: Wyniki analizy, wskazujące na unikalny charakter zjawiska, trafiły na okładkę najnowszego numeru prestiżowego czasopisma Science Bulletin.
Dlaczego to odkrycie jest wyjątkowe?
Większość z ponad 100 zaobserwowanych dotychczas zdarzeń rozerwania pływowego (TDE – Tidal Disruption Event) dotyczyła „zwykłych” gwiazd gazowych pożeranych przez supermasywne czarne dziury. Przypadek EP250702a jest inny z dwóch kluczowych powodów:
Ofiara – Biały Karzeł: To ultragęsta pozostałość po gwieździe, milion razy gęstsza niż Słońce. Aby rozerwać tak zwarty obiekt, zamiast połknąć go w całości, potrzebna jest specyficzna siła pływowa.
Sprawca – Czarna Dziura o masie pośredniej: Te „brakujące ogniwa” ewolucji kosmicznej (ważące od setek do setek tysięcy mas Słońca) są niezwykle trudne do wykrycia. Tylko one posiadają parametry pozwalające na tak efektowne zniszczenie białego karła.
Mechanizm zjawiska: Dżet i poświata
Naukowcy z NAOC, w tym Zhang Wenda i Jin Chichuan, wskazują na konkretne dowody wspierające tę hipotezę:
Ekstremalna jasność i krótki czas trwania: Rozbłysk był gwałtowny i intensywny, co odpowiada procesowi rozrywania kompaktowej gwiazdy.
Powstanie dżetu: Zjawisko wygenerowało prawdopodobnie relatywistyczny dżet (strumień materii poruszający się z prędkością bliską światła), co tłumaczy nietypowy wzorzec promieniowania.
Miękka poświata: Pojawienie się rentgenowskiej poświaty w późniejszej fazie jest „odciskiem palca” charakterystycznym dla tego typu rzadkich interakcji.
Rola Chin w globalnej astronomii
Sukces misji Tianguan podkreśla rosnącą dominację Chin w dziedzinie astrofizyki wysokich energii. Jak zauważył Yuan Weimin, główny badacz projektu, unikalne zdolności monitorowania szerokiego pola widzenia teleskopu WXT pozwalają Chinom być „pierwszymi świadkami” najbardziej gwałtownych momentów we wszechświecie.
Źródło: https://english.news.cn/20260212/d885021deee14c859250c29b829af165/c.html