Według senator koalicji z Queensland Susan McDonald była to „wysoce niezadowalająca” pomyłka.
Senat badał plany rządu federalnego dotyczące krajowego systemu rezerwacji gazu, a zaciekli rywale zostali przypadkowo zestawieni razem, by zeznawać w tym samym czasie.
W jednym narożniku stanął Dan Clark, szef potężnego eksportera gazu ze wschodniego wybrzeża Australia Pacific LNG (APLNG).
W drugim — Tracey Winters, dyrektor ds. strategii w drugiej co do wielkości australijskiej spółce naftowo-gazowej Santos, operatora sąsiedniego zakładu na wyspie Curtis w Queensland, znanego jako Gladstone LNG (GLNG).
Nie trzeba było długo czekać, aż posypią się iskry.
Clark wskazał, że od uruchomienia działalności 10 lat temu APLNG dostarczyła na rynek wewnętrzny równowartość czteroletniego zapotrzebowania na gaz wszystkich wschodnich stanów.
Tymczasem — jak stwierdził w mało subtelny sposób — „inny” gracz wyciągnął z rynku krajowego niemal tyle samo surowca.
„Od uruchomienia naszego zakładu LNG spółka APLNG dostarczyła na rynek krajowy ponad 1 900 petadżuli” — powiedział Clark przed senacką komisją ds. ustawodawstwa gospodarczego.
„Jednak na każde cztery petadżule, które APLNG wniosła do Australii, inny eksporter ze wschodniego wybrzeża zabrał z powrotem trzy petadżule”.
Chwilę później Winters przeszła do kontrataku.
„W zeznaniach, które właśnie usłyszeliśmy, APLNG działa wyłącznie w swoim własnym interesie komercyjnym” — przekonywała.
Prywatny spór wychodzi na światło dzienne
Fakt, że obie strony wymieniały gorzkie prawdy, świadczy o tym, jak gorąca stała się debata wokół rezerwacji gazu na wschodnim wybrzeżu i jak wysoko podniosła się stawka.
W zazwyczaj hermetycznym i kulturalnym świecie australijskiego przemysłu naftowo-gazowego relacje między częścią największych graczy przerodziły się w otwarty konflikt.
Po jednej stronie stoi APLNG i jej partnerzy, na czele z australijskim gigantem energetycznym Origin oraz amerykańskim koncernem ConocoPhillips.
Dołączają do nich brytyjsko-holenderski Shell — operator trzeciego eksportera gazu ze wschodniego wybrzeża, Queensland Curtis LNG (QCLNG) — a także odbiorcy i liczni obserwatorzy branży.
Po drugiej stronie znajduje się Santos, średniej wielkości krajowy producent gazu, oraz zagraniczne podmioty, które zainwestowały w GLNG i liczą na dostawy surowca, jakie projekt może im zapewnić.
Josh Stabler, założyciel firmy doradczej Energy Edge, powiedział, że spór rozgrywający się teraz publicznie toczył się za kulisami od lat.
„Wygląda na to, że teraz, gdy pojawiły się zmiany legislacyjne, obawy te stały się znacznie bardziej publiczne” — ocenił Stabler.
Jak wyjaśnił, sednem konfliktu jest fundamentalna dysproporcja między trzema eksporterami ze wschodniego wybrzeża a tym, ile surowca dostarczają na lokalny rynek.
Podczas gdy APLNG i QCLNG miały więcej niż wystarczająco gazu, by utrzymywać pełne moce swoich terminali eksportowych i zaopatrywać odbiorców krajowych, sytuacja Santos i jego partnerów wyglądała zupełnie inaczej.
Aby załatać niedobór, GLNG — zdaniem Stablera — konsekwentnie wysysał ogromne ilości gazu z rynku krajowego, by sprzedawać go za granicą.
„Liczby to potwierdzają” — stwierdził.
„Z pewnością pobiera duże ilości gazu — czy to na mocy długoterminowych kontraktów bazowych, czy krótkoterminowych — aby zrealizować swój eksport LNG”.
Skąd Santos drenował rynek krajowy
Analizy Energy Edge pokazują, że Santos pozyskiwał znaczną część tego gazu z Basenu Cooper, rozległego lądowego złoża gazowego obsługiwanego przez spółkę w głębi Australii Południowej i Queensland.
Historycznie było to jedno z największych źródeł dostaw dla Australii Południowej i Nowej Południowej Walii.
Wszystko zmieniło się jednak w 2016 roku, gdy Santos zaczął przesyłać z tego basenu 140 teradżuli dziennie na północ, do swojego terminalu eksportowego w Gladstone.
Rynek krajowy na wschodnim wybrzeżu zużywa około 1 400 teradżuli gazu dziennie.
Mimo zapewnień składanych operatorowi rynku w 2013 roku, że wydobycie z basenu wzrośnie do 600 teradżuli dziennie — z nawiązką rekompensując wolumeny eksportowe — produkcja zamiast tego spadła.
Od czasu uruchomienia GLNG Santos przekierował na eksport ponad połowę gazu wydobywanego w Basenie Cooper.
Według Stablera Basen Cooper jest najbardziej oczywistym przykładem drenowania lokalnego rynku przez Santos na potrzeby eksportu, ale nie jedynym.
Wśród innych znajduje się kontrakt podpisany przez firmę z koncernem AGL w poprzedniej dekadzie, określany przez krytyków jako wyprzedaż interesów australijskich odbiorców gazu.
Gaz ten został pierwotnie sprzedany AGL przez Shell, który zawarł 20-letnią umowę po obniżonych cenach, aby zapewnić odbiorcom krajowym dostęp do przystępnych cenowo dostaw.
Jednak AGL, kierowany przez kontrowersyjnego byłego prezesa Andy’ego Veseya, odsprzedał kontrakt spółce Santos w 2015 roku.
Transakcja zapewniła AGL pewne zyski, ale pozbawiła lokalnych konsumentów ogromnych wolumenów gazu, które zostały następnie wyeksportowane przez GLNG.
„Z perspektywy czasu tamta umowa z pewnością nie wygląda dobrze” — powiedział Stabler.
Santos wielokrotnie deklarował, że kontrakt z AGL nie zostanie przedłużony po jego wygaśnięciu z końcem przyszłego roku.
Spółka zaznaczyła również, że GLNG nie kupuje już gazu od Origin — ta umowa zakończyła się pod koniec ubiegłego roku, odkąd lokalne ceny nieco spadły.
Winters odrzuciła zarzut, jakoby Santos drenował rynek krajowy, wskazując, że spółka dostarczyła na wschodnie wybrzeże równowartość 26 procent swojego wolumenu eksportowego.
„Rynek gazu na wschodnim wybrzeżu stoi w obliczu prognozowanych przyszłych niedoborów, ponieważ rządy stanowe Nowej Południowej Walii i Wiktorii przez ostatnie 15 lat nie ułatwiły zagospodarowania własnych zasobów gazu” — powiedziała Winters przed komisją.
Wątpliwości wobec projektu ustawy
Zgodnie z planami rządu federalnego eksporterzy gazu mieliby obowiązek dostarczać na rynek krajowy równowartość do 20 procent swojej rocznej produkcji.
System ma zapewnić, że producenci będą dostarczać 110 procent prognozowanego popytu, aby wywierać presję na obniżenie cen.
Jednak w sytuacji, gdy parlament federalny prawdopodobnie uchwali przepisy stanowiące podstawę programu w najbliższych dniach, analitycy ostrzegają, że ustawa nadal jest pełna wad.
Hamish McKenzie, wicedyrektor ds. zmian klimatu i energetyki w Grattan Institute, ocenił, że rządowy cel nadpodaży na poziomie 110 procent popytu jest zbyt wysoki.
„Duża nadpodaż grozi załamaniem krajowego sektora gazowego i wzrostem cen gazu” — napisał McKenzie w mediach społecznościowych.
„Prostym rozwiązaniem byłaby poprawka do ustawy ograniczająca nadpodaż do znacznie niższego poziomu — proponowaliśmy 2 do 5 procent”.
W swoich zeznaniach przed Senatem Shell powtórzył uwagi McKenziego, przyznając jednocześnie, że krajowy system rezerwacji „ogólnie byłby dobrą rzeczą dla Australii”.
Jednak Cameron Crowther, dyrektor generalny ds. rozwoju i strategii Shell w Australii, stwierdził, że ponieważ spółka od dawna zaopatruje rynek lokalny, przepisy nakazujące „obowiązkową sprzedaż” są zbędne, podobnie jak groźba postępowania karnego.
Jednocześnie, w zawoalowanej aluzji do GLNG i Santos, ostrzegł rząd przed faworyzowaniem wybranych firm lub zwalnianiem producentów z dostarczania sprawiedliwej części podaży.
„Problem polega na tym, że przyznanie zwolnienia lub wyjątku jednemu eksporterowi w kształcie, w jakim napisano projekt ustawy, po prostu przerzuca ten obowiązek na innych eksporterów” — powiedział Crowther.
„Dla Shell i naszych partnerów, którzy konsekwentnie i dobrowolnie wywiązywali się ze swoich zobowiązań wobec rynku krajowego, oznacza to niepewność co do tego, jakie będą nasze dalsze obowiązki”.
Niezależny senator David Pocock wyraził się bardziej dosadnie, wykorzystując uwagi dodatkowe do raportu senackiej komisji, by zaapelować, żeby Santos i GLNG nie mogły „uchylać się od swoich zobowiązań”.
Według senatora Pococka ustawa zawiera „luki”, które mogłyby pozwolić spółce Santos wymknąć się spod rygorów „poprzez zabiegi księgowe, które nie przyniosą australijskim konsumentom żadnej poprawy”.
Co kluczowe, wskazał, że przepisy w niewielkim stopniu zapobiegają sytuacji, w której eksporter gazu przejmuje krajowego producenta lub złoże i zalicza jego wydobycie na poczet własnego limitu.
„Zgodność z przepisami musi opierać się na realnym wzroście ilości gazu dostępnego na rynku krajowym” — podkreślił.
Dodał też, że szeroka uznaniowość pozostawiona ministrowi grozi zamianą programu w „piknik lobbystów, jeśli nie zostaną wprowadzone odpowiednie zabezpieczenia”.
Choć senator Pocock zaznaczył, że polityka ta powinna iść w parze z podatkiem od eksportu gazu, aby Australijczycy uzyskiwali lepszy zwrot ze sprzedaży swoich surowców, to nie powinna służyć do zwiększania wydobycia gazu.
Rzeczniczka Santos oświadczyła, że postulaty senatora Pococka praktycznie uniemożliwiłyby spółce wywiązanie się z obowiązków krajowych bez łamania długoterminowych kontraktów z klientami zagranicznymi.
„Poprawki do ustawy rekomendowane przez senatora Pococka jasno pokazują, że jego celem jest zamknięcie branży gazowej” — powiedziała rzeczniczka.
Josh Stabler ocenił, że widowisko starcia wielkich korporacji zazwyczaj nie interesowałoby konsumentów.
Inaczej jest jednak wtedy, gdy sami konsumenci znajdą się w środku tej walki, ponieważ stawką są dostawy gazu.
„To walka o sprawiedliwość” — podsumował.
Źródło: ABC News

