Islamabad i Nowe Delhi podkreślają, że wizyta ma wyłącznie charakter wielostronny, mimo nadziei na otwarcie kanału kontaktów.
Islamabad, Pakistan — Pakistański minister ds. zmian klimatu Musadik Malik przybył w piątek do Nowego Delhi, stając się pierwszym federalnym ministrem z Pakistanu odwiedzającym Indie od czasu czterodniowej wojny, jaką oba sąsiadujące państwa stoczyły w maju 2025 roku.
Malik bierze udział w pierwszym Forum Dialogu Cywilizacyjnego Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SZO) — trzydniowym spotkaniu, które w piątek wieczorem ma zainaugurować premier Indii Narendra Modi. Przemówienie Malika zaplanowano na sobotę.
Nie zapowiedziano żadnego spotkania dwustronnego. Pakistańskie MSZ poinformowało w czwartek, że udział delegacji „odzwierciedla wkład Pakistanu jako aktywnego państwa członkowskiego SZO w promowanie dialogu, współpracy i porozumienia w duchu »szanghajskiego ducha«”.
To pierwsza taka wizyta od maja 2023 roku, kiedy ówczesny minister spraw zagranicznych Bilawal Bhutto-Zardari udał się do Goa.
Oba rządy przedstawiają te kontakty jako rutynowe obowiązki w ramach SZO.
Ponieważ Pakistan ma gościć przywódców organizacji w sierpniu przyszłego roku, pojawia się pytanie, jak daleko mogą sięgnąć kontakty ograniczone do forum wielostronnego — i czy może to utorować drogę do podróży Modiego na szczyt w Islamabadzie.
Wybór ministra
Indyjskie media, powołując się na źródła dyplomatyczne, donosiły, że zaproszenie ze strony Indii skierowano do pakistańskiego ministra dziedzictwa narodowego i kultury Aurangzeba Khana Khichiego.
Żaden z rządów nie potwierdził tych informacji.
Pakistańskie MSZ przekazało 6 listopada jedynie, że otrzymało zaproszenie i podejmie decyzję po konsultacjach. Islamabad nie wyjaśnił, dlaczego ostatecznie wysłał Malika.
Resort dyplomacji zaznaczył, że Malik „przedstawi pakistańską perspektywę na znaczenie dialogu między cywilizacjami” oraz spotka się na marginesie forum z przedstawicielami państw członkowskich SZO.
Jauhar Saleem, prezes islamabadzkiego Instytutu Studiów Regionalnych (IRS) i były sekretarz stanu w MSZ, podkreślił, że wybór należał do Pakistanu.
„Nie ma sztywnej reguły określającej, kto reprezentuje kraj na takich forach — to prerogatywa zaproszonego państwa, aby wyznaczyć przedstawiciela, którego uzna za najbardziej odpowiedniego” — powiedział Al Jazeerze.
„Cywilizacja to nie tylko dziedzictwo i kultura; to także sposób, w jaki społeczeństwa odnoszą się do swojej ziemi, rzek i siebie nawzajem” — dodał Saleem.
Khurram Dastgir Khan, były federalny minister spraw zagranicznych i obrony oraz wysoko postawiony polityk rządzącej Pakistańskiej Ligi Muzułmańskiej-Nawaz (PML-N), ocenił, że decyzja była przemyślana.
Wysłanie wybranego przez siebie ministra „pozwala Pakistanowi uczestniczyć w wydarzeniu jako członek SZO bez wrażenia, że przyjmuje indyjską narrację lub wpisuje się w pokaz organizowany przez Indie” — stwierdził w rozmowie z Al Jazeerą.
Jego zdaniem sygnalizuje to również dążenie Pakistanu, by „być postrzeganym jako konstruktywny gospodarz szczytu w 2027 roku, co uchyla o cal drzwi dla udziału premiera Modiego”.
Pakistan objął rotacyjne przewodnictwo w SZO 1 września i w sierpniu 2027 roku będzie gospodarzem szczytu przywódców w Islamabadzie — w miesiącu, w którym oba kraje będą obchodzić 80-lecie niepodległości.
Stanowisko Nowego Delhi
Nowe Delhi stara się utrzymać wizytę w wąskich ramach SZO.
Podczas briefingu 28 października rzecznik indyjskiego MSZ Randhir Jaiswal poinformował, że Indie zaprosiły „wszystkich członków SZO” zgodnie z „utartą praktyką”, a także partnerów dialogu i jednego obserwatora.
Zapytany, czy Nowe Delhi rewiduje swoją politykę wobec Pakistanu przed nadchodzącymi spotkaniami wielostronnymi, odparł: „Po zamachu w Pahalgamie mamy określoną politykę wobec Pakistanu. Ta polityka pozostaje w mocy; nic się nie zmieniło”.
Indie obwiniają Pakistan za zamach z kwietnia 2025 roku w Pahalgamie, w administrowanej przez Indie części Kaszmiru, gdzie uzbrojeni napastnicy zabili 26 cywilów, co doprowadziło do późniejszej wojny. Islamabad zaprzecza jakiemukolwiek udziałowi.
Sharat Sabharwal, wysoki komisarz Indii w Pakistanie w latach 2009–2013, zaznaczył, że zaproszenie wynikało z roli Indii jako gospodarza.
„To spotkanie w ramach SZO, gdzie Indie jako organizator muszą zaprosić wszystkie państwa członkowskie. Dlatego na tym etapie nie ma powodu doszukiwać się w tej wizycie głębszego znaczenia” — powiedział Al Jazeerze.
Modi zaproponował powołanie tego forum na ubiegłorocznym szczycie SZO w chińskim Tiencinie.
Irfan Nooruddin, profesor Szkoły Służby Zagranicznej na Uniwersytecie Georgetown, ocenił, że inicjatywa dała Nowemu Delhi własną narrację.
„Jeśli już, zostanie to przedstawione jako kolejny dowód wiodącej roli Indii w regionie i ich wielkoduszności w kwestii włączania Pakistanu do dialogu” — powiedział Al Jazeerze.
Rezaul Hasan Laskar, redaktor działu zagranicznego dziennika „The Hindustan Times” w Nowym Delhi, zauważył, że w kraju brakuje woli do czegoś więcej.
„Rząd konsekwentnie powtarza, że jest to zaangażowanie wielostronne w ramach SZO i że nie będzie żadnych rozmów dwustronnych z Pakistanem, dopóki nie zostanie rozwiązana kwestia terroryzmu” — powiedział Al Jazeerze. „Nie widać też szerokiego poparcia społecznego dla nowego otwarcia wobec Pakistanu”.
Historia kontaktów
SZO należy do nielicznych forów skupiających oba państwa od czasu ich przystąpienia do organizacji w 2017 roku.
Wizyta Bhutto-Zardariego w Goa zakończyła się publiczną wymianą ostrych słów. W swoim wystąpieniu ostrzegł on przed „wykorzystywaniem terroryzmu jako broni do zbijania punktów dyplomatycznych”, nie wymieniając Indii z nazwy.
Indyjski minister spraw zagranicznych Jaishankar określił go później wobec dziennikarzy jako „promotora, obrońcę i rzecznika przemysłu terrorystycznego”. Obaj politycy nie odbyli osobnego spotkania dwustronnego.
Późniejsza wizyta Jaishankara w Islamabadzie w październiku 2024 roku, na spotkaniu szefów rządów SZO, przebiegła spokojniej — wymieniono uprzejmości, ale bez rozmów.
We wrześniu tego roku indyjski koordynator SZO Alok Dimri spędził trzy dni w Islamabadzie i uścisnął dłoń pakistańskiemu ministrowi spraw zagranicznych Ishaqowi Darowi. W rozmowie z dziennikarzami nazwał tę wizytę „corocznym rotacyjnym rytuałem SZO”.
Dastgir ocenił, że takie kontakty niewiele zmieniły w relacjach obu państw.
„Podróż indyjskiego ministra spraw zagranicznych do Islamabadu na spotkanie SZO w październiku 2024 roku okazała się ślepą uliczką, mimo całego szumu. Nie zapobiegła otwartym działaniom zbrojnym w maju 2025 roku” — podkreślił.
Salman Bashir, były wysoki komisarz Pakistanu w Indiach, wyraził się jeszcze bardziej dosadnie: „SZO daje możliwość zachowania pozorów dyplomatycznej ogłady. Nie należy sądzić, że to droga do normalizacji” — powiedział Al Jazeerze.
Zamrożone relacje
Poza kalendarzem SZO niemal wszystkie powiązania dwustronne pozostają zamrożone.
Od czasu zamachu w Pahalgamie Indie utrzymują „w zawieszeniu” traktat o wodach Indusu z 1960 roku.
31 sierpnia sąd arbitrażowy w Hadze orzekł, że Indie nie mogą jednostronnie zawiesić traktatu. Nowe Delhi odrzuciło jurysdykcję trybunału.
We wrześniu indyjskie i pakistańskie okręty wojenne zderzyły się na Morzu Arabskim, co skłoniło Indie do wezwania pakistańskiego chargé d’affaires i złożenia protestu. Od 2019 roku żaden z krajów nie utrzymuje wysokiego komisarza w stolicy sąsiada.
Kontakty utrzymywane są jednak poniżej szczebla oficjalnego.
Laskar wskazał na „szereg inicjatyw dyplomacji ścieżki 1.5 i ścieżki 2 prowadzonych już kilka miesięcy po konflikcie z maja ubiegłego roku”, odnosząc się do półoficjalnych i nieoficjalnych spotkań z jedynie częściowym udziałem przedstawicieli rządów.
Droga do Islamabadu
Przewodnictwo Pakistanu przyniesie przed przyszłym sierpniem serię testów.
Na szczycie w Biszkeku SZO ogłosiła Lahaur swoją stolicą turystyki i kultury na lata 2026–2027. Podczas swojej wizyty Dimri wyraził nadzieję, że odwiedzi to miasto.
Największym sprawdzianem będzie jednak sam szczyt przywódców. Indyjscy urzędnicy przekazali lokalnym mediom, że Nowe Delhi zdecyduje o szczeblu swojej reprezentacji bliżej terminu wydarzenia.
Zdaniem Laskara trudno przewidzieć przełom, ale taka wizyta „mogłaby otworzyć ścieżkę do najróżniejszych możliwości”.
Dastgir uważa, że spotkania SZO „mogą stanowić pretekst do dwustronnej komunikacji, choćby najbardziej podstawowej. Spotkania kuluarowe nie wymagają zapowiedzi ani ustępstw”.
Nooruddin nie wykluczył wizyty Modiego.
„Jeśli w indyjskich realiach jest choć jeden przywódca, który mógłby to zrobić i wyjść z tego obronną ręką, to właśnie on. Coś na wzór wizyty Nixona w Chinach, jeśli można użyć takiego porównania” — powiedział.
„Jednak do przyszłego sierpnia wydarzy się tak wiele, że prognozowanie z takim wyprzedzeniem mija się z celem. Powiedzmy po prostu, że wyjazd Modiego jest całkowicie możliwy, choć nie postawiłbym na niego pieniędzy” — podsumował.
Źródło: Al Jazeera

