Coraz mniej urodzeń i pogłębiające się niedobory siły roboczej wywierają coraz większą presję na japoński system opieki społecznej.
Japonia jest obecnie domem dla ponad 100 000 osób w wieku 100 lat lub starszych, co stanowi nowy kamień milowy w długowieczności dla kraju mierzącego się z przyspieszającym kryzysem demograficznym.
Liczba stulatków osiągnęła w tym roku rekordowe 107 677, według Japońskiego Ministerstwa Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej – co oznacza wzrost o 7 914 w stosunku do 2025 roku i jest 56. z rzędu rocznym wzrostem. Kobiety stanowią prawie 88 procent ogółu.
Minister zdrowia Kenichiro Ueno powiedział, że jest „bardzo zadowolony z tego, że wiele osób żyje długo, zdrowo i aktywnie”, powołując się na postępy w technologii medycznej, a także na zdrowy styl życia i dietę.
Jednak za tym świętowaniem kryje się głęboka nierównowaga. Starzejąca się populacja Japonii nadal rośnie, podczas gdy liczba urodzeń utrzymuje się na rekordowo niskim poziomie, pozostawiając kurczącą się siłę roboczą, która musi pokryć rosnące koszty emerytur, opieki zdrowotnej i społecznej. Oto, co wiemy.
**Jak szybko starzeje się Japonia?**
Japonia ma jedną z najstarszych populacji na świecie, z prawie trzema na każde 10 mieszkańców w wieku 65 lat lub starszych. Przewiduje się, że do 2070 roku proporcja ta zbliży się do 40 procent.
Co więcej, w zeszłym roku w Japonii ponad 800 000 osób miało 95 lat lub więcej, podczas gdy urodziło się tylko 700 000 dzieci, według danych rządowych.
Populacja kraju maleje zatem coraz szybciej. Wstępne dane spisowe pokazują, że w 2025 roku populacja w 45 z 47 japońskich prefektur była niższa niż pięć lat wcześniej, a jedynie Tokio i Okinawa odnotowały wzrost.
Populacja Japonii osiągnęła szczyt około 128 milionów w 2008 roku, a Krajowy Instytut Badań nad Populacją i Zabezpieczeniem Społecznym przewiduje, że do 2070 roku spadnie ona do 87 milionów – co oznacza spadek o około 30 procent.
**Dlaczego w Japonii jest tak wielu stulatków?**
Nie ma jednego wyjaśnienia dla tej długowieczności, ale badacze wskazują na połączenie diety, aktywności i opieki zdrowotnej.
Tradycyjna japońska dieta zazwyczaj zawiera duże ilości ryb, warzyw i ryżu, a stosunkowo niskie poziomy tłuszczów nasyconych. Wskaźniki otyłości są również znacznie niższe niż w wielu krajach zachodnich.
Rola mogą odgrywać również codzienne rutyny, z wieloma ludźmi chodzącymi, jeżdżącymi na rowerze i korzystającymi z transportu publicznego, w tym osoby starsze, podczas gdy ćwiczenia grupowe są szeroko praktykowane.
Japoński uniwersalny system ubezpieczeń zdrowotnych zapewnia również szeroki dostęp do leczenia i leków po stosunkowo niskich kosztach w porównaniu z innymi krajami, takimi jak Stany Zjednoczone.
**Dlaczego długowieczność jest problemem dla Japonii?**
Chociaż dłuższe życie jest osiągnięciem, w Japonii zbiega się to również z jednym z najniższych wskaźników urodzeń na świecie. Całkowity wskaźnik dzietności w kraju – średnia liczba dzieci, które kobieta ma urodzić w ciągu swojego życia – spadł do rekordowo niskiego poziomu 1,14 w 2025 roku. Wskaźnik około 2,1 jest ogólnie uważany za niezbędny do utrzymania stabilnej populacji bez konieczności imigracji w celu wzmocnienia liczby osób w wieku produkcyjnym.
W miarę starzenia się populacji, więcej osób w wieku emerytalnym, które mogą wymagać wyższego poziomu opieki społecznej i interwencji medycznej, jest wspieranych przez mniejszą liczbę osób w wieku produkcyjnym. Z czasem staje się to poważnym problemem gospodarczym.
Japonia wprowadziła zasiłki na dzieci, subsydiowaną opiekę nad dziećmi, programy urlopów rodzicielskich i inne zachęty mające na celu zachęcenie par do posiadania dzieci. Żadne z nich nie odwróciło jednak długoterminowego spadku.
Ponadto, jak twierdzą socjologowie, coraz mniej Japończyków zawiera związki małżeńskie – lub robią to później, gdy prawdopodobieństwo posiadania dzieci jest mniejsze – a wielu młodych dorosłych obawia się niepewnego zatrudnienia, stagnacji płac i wymagających godzin pracy, co utrudnia założenie rodziny.
Zwiększony udział kobiet w sile roboczej nie zawsze szedł w parze z równym podziałem obowiązków związanych z opieką nad dziećmi i obowiązków domowych, co sprawia, że rodzicielstwo jest szczególnie trudne do pogodzenia z karierą zawodową dla kobiet.
Premier Sanae Takaichi określiła spadek populacji i malejący wskaźnik urodzeń jako główne wyzwania narodowe, podczas gdy japońscy urzędnicy wielokrotnie ostrzegali, że ten trend zagraża gospodarczym i społecznym podstawom kraju.
**Co to oznacza dla japońskiej gospodarki?**
Kurcząca się populacja w wieku produkcyjnym oznacza mniej osób płacących podatki dochodowe i składki na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy wydatki na emerytury, opiekę zdrowotną i opiekę nad osobami starszymi rosną jednocześnie.
Ta nierównowaga wywiera coraz większą presję na finanse publiczne i na młodszych pracowników wspierających system poprzez podatki.
Niedobory siły roboczej dotykają również branże od budownictwa i rolnictwa po transport, opiekę zdrowotną i społeczną. Obszary wiejskie stoją przed szczególnie poważnym wyzwaniem, ponieważ młodsi mieszkańcy przenoszą się do miast, pozostawiając starzejące się społeczności z mniejszą liczbą pracowników i pogarszającymi się usługami publicznymi.
Imigracja może pomóc zrekompensować niedobory siły roboczej, a populacja cudzoziemców w Japonii wzrosła w ostatnich latach. Cudzoziemcy stanowią jednak nadal tylko około 3 procent populacji, a propozycje przyjęcia znacznie większej liczby migrantów pozostają politycznie sporne.
**Czy inne kraje również się starzeją?**
Dłuższa średnia długość życia jest jednym z największych osiągnięć ludzkości na całym świecie, według Światowej Organizacji Zdrowia. „Postępy w rozwoju społecznym i gospodarczym, a także w zdrowiu, obniżyły wskaźniki śmiertelności, zwłaszcza wśród osób starszych” – podała WHO. „Większość ludzi może teraz spodziewać się życia po 60. roku życia i dłużej”.
Globalna średnia długość życia osiągnęła 73,3 roku w 2024 roku, co oznacza wzrost o 8,4 roku od 1995 roku, według WHO. Przewiduje się, że liczba osób w wieku 60 lat lub starszych wzrośnie z 1,1 miliarda w 2023 roku do 1,4 miliarda do 2030 roku.
Jednak proces ten jest znacznie bardziej zaawansowany w niektórych krajach niż w innych. Najnowsze historyczne szacunki w „Światowych Perspektywach Ludnościowych ONZ” umieściły średni wiek Japonii na poziomie 49 lat w 2023 roku. Wśród innych krajów Włochy podążały ze średnim wiekiem 47,5 roku. W Portugalii wynosił on 46,2, w Grecji 45,7, a w Niemczech 45,1.
